Czy możemy żyć 120 lat i co z tą długowiecznością?

Problem długowieczności od dawna fascynuje zarówno biologów, lekarzy, jak i filozofów. Jeszcze sto lat temu przeciętna długość życia człowieka była o połowę krótsza niż obecnie. W Polsce w latach 20. XX wieku średnia długość życia wynosiła ok. 40-50 lat, podczas gdy współcześnie osiąga 74 lata u mężczyzn i ponad 82 lata u kobiet (GUS, 2023). Postęp medycyny, poprawa warunków życia oraz wzrost świadomości zdrowotnej sprawiły, że społeczeństwa zaczęły rozważać, czy naturalną granicą ludzkiego życia może być 120 lat, a jeśli tak - jakie niesie to konsekwencje biologiczne, społeczne i etyczne.
Z perspektywy lekarzy, maksymalna długość życia człowieka wynosi biologicznie około 120-150 lat, a obecne badania wskazują, że granica ta może być w najbliższych dekadach przesuwana, choć nadal istnieje wiele nieznanych czynników wpływających na długowieczność. Perspektywa biologów jest mniej optymistyczna. Najnowsze analizy wpisują się tym samym w teorię, że proces umierania naszego ciała zaczyna się już w momencie narodzin. Badania potwierdzają również wcześniejsze wnioski naukowców z Uniwersytetu Harvarda opublikowane w 2020 roku. Amerykańcy genetycy obliczyli, że maksymalna długość życia człowieka nie może wynosić więcej niż 138 lat.

Zdolność regeneracji jest ważnym wskaźnikiem procesu starzenia się. Badacze zauważają, że może to być klucz do prac nad terapią spowalniającą procesy starzenia. A jeśli nie jesteśmy w stanie przekroczyć biologicznej granicy 150 lat, to przynajmniej możemy poprawić jakość życia w ramach tego limitu. Od niepamiętnych czasów ludzie pragną odkryć sekrety nieśmiertelności i znaleźć sposób na długowieczność. Już teraz większość z nas może spodziewać się, że dożyje około 80 lat, coraz częściej słyszy się też o ludziach, którzy w dobrej formie przekroczyli "setkę". Najstarsza osoba w historii – Francuzka Jeanne Calment - ​​dożyła ponad 122 lat. "Urodziła się w 1875 r., kiedy średnia długość życia wynosiła około 43 lata" - na łamach "The Conversation" zauważa prof. Richard Faragher.
 

W tym miejscu pojawia się pytanie: co powstrzymuje nas przed dłuższym życiem i "przeszkadza" w długowieczności? Wśród przyczyn wymienić trzeba starzenie się komórek powodowane uszkodzeniami DNA. Czynników, które do tego doprowadzają, jest kilka. Jednym z najważniejszych jest stres oksydacyjny. Wszystko zaczyna się w maleńkich przypominających fasolkę mitochondriach znajdujących się w naszych komórkach.

Długowieczność wczoraj i dziś – perspektywa historyczna

U progu XIX wieku średnia oczekiwana długość życia (w chwili urodzin) ludności świata wynosiła najwyżej 30 lat. Pod koniec stulecia w Europie i USA było to już odpowiednio 46 i 48 lat. Zmiana była kolosalna. O jej niejasnych źródłach i kluczowych konsekwencjach pisze profesor Jürgen Osterhammel (Historia XIX wieku. Przeobrażenie świata).

Przed rokiem 1800 jedynie małe populacje elit, takie jak arystokracja angielska czy burżuazja genewska osiągały średnią życia przekraczającą w wypadku mężczyzn 40 lat. W Azji ten wskaźnik był nieco niższy, ale nie dramatycznie. W początkach XX wieku starość utożsamiano z szybkim pogorszeniem stanu zdrowia i spadkiem sprawności. Człowiek pięćdziesięcioletni uważany był za osobę „sędziwą”, co wynikało zarówno z wysokiej śmiertelności okołoporodowej, chorób zakaźnych, jak i ciężkich warunków pracy fizycznej (Szreter, 2003). Brak dostępu do antybiotyków, szczepień czy systemowej opieki zdrowotnej powodował, że wiele osób nie dożywało wieku, który dziś uważamy za średni.

Czynniki wydłużające życie

Do kluczowych elementów, które wpłynęły na znaczące wydłużenie życia w XX i XXI wieku, należą:

1. Rozwój medycyny - wprowadzenie szczepień, antybiotyków i nowoczesnych terapii farmakologicznych zrewolucjonizowało leczenie chorób zakaźnych oraz przewlekłych (Cutler, Deaton & Lleras-Muney, 2006).
2. Poprawa warunków higieniczno-sanitarnych - dostęp do czystej wody, kanalizacji oraz lepsze warunki mieszkaniowe istotnie obniżyły umieralność niemowląt i dzieci (Preston, 1996).
3. Styl życia i świadomość zdrowotna - upowszechnienie wiedzy na temat szkodliwości palenia tytoniu, znaczenia aktywności fizycznej i prawidłowego odżywiania wpływa na profilaktykę chorób cywilizacyjnych (WHO, 2022).
4. Rozwój technologii diagnostycznych - wczesne wykrywanie chorób nowotworowych, sercowo-naczyniowych czy metabolicznych zwiększa szanse skutecznego leczenia.

Biologiczne granice ludzkiego życia

Analizy biologiczne wskazują, że kluczową rolę odgrywają procesy skracania telomerów, akumulacji uszkodzeń DNA, stresu oksydacyjnego i zmniejszonej zdolności regeneracyjnej organizmu (López-Otín et al., 2013).

Najnowsze badania nad terapiami genowymi, farmakologicznymi (np. metformina, rapamycyna) oraz dietami ograniczającymi kalorie sugerują, że interwencje w procesy starzenia mogą wydłużać zdrową długość życia (Longo & Panda, 2016). Niektórzy futuryści twierdzą, że osoby urodzone w XXI wieku mogą realnie dożyć 120 lat w dobrym stanie zdrowia.

Długość życia a dobrostan fizyczny i psychiczny

Wydłużenie długości życia, choć bezsprzecznie jest osiągnięciem cywilizacyjnym, stawia przed społeczeństwami wyzwanie utrzymania dobrostanu fizycznego i psychicznego osób starszych. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że przedłużanie życia biologicznego nie ma wartości samo w sobie, jeśli nie towarzyszy mu utrzymanie sprawności funkcjonalnej oraz jakości życia (Bowling, 2005).

Dobrostan fizyczny wiąże się z możliwością samodzielnego funkcjonowania, zapobieganiem chorobom przewlekłym oraz podtrzymywaniem zdolności motorycznych. Badania wskazują, że aktywność fizyczna i profilaktyka zdrowotna znacząco obniżają ryzyko niesamodzielności w starszym wieku (Paterson & Warburton, 2010). Jednak współczesne systemy ochrony zdrowia skupiają się częściej na leczeniu niż na zapobieganiu, co może skutkować przedłużaniem życia w stanie choroby i ograniczeń.

Dobrostan psychiczny jest równie istotny. Wydłużenie życia wymaga tworzenia warunków sprzyjających utrzymaniu zdrowia psychicznego - walki z samotnością, marginalizacją i depresją, które są częstymi problemami w populacji seniorów (Holt-Lunstad et al., 2015). Badania wykazują, że sieci wsparcia społecznego, aktywność intelektualna oraz uczestnictwo w życiu wspólnotowym są kluczowe dla zachowania jakości życia w starszym wieku. Bez tego długowieczność może oznaczać jedynie biologiczne trwanie, a nie satysfakcjonującą egzystencję.

Przedłużanie życia bez jakości - etyczne i egzystencjalne konsekwencje

Drugim istotnym problemem jest pytanie, jakie znaczenie ma przedłużanie życia, jeśli nie towarzyszy mu poprawa jakości tego życia. Perspektywa ta ma zarówno wymiar indywidualny, jak i społeczny.

Z punktu widzenia jednostki przedłużenie życia w cierpieniu, w stanie choroby przewlekłej lub demencji budzi wątpliwości natury etycznej i filozoficznej. W tradycji bioetycznej podkreśla się, że celem medycyny nie jest jedynie „wydłużanie życia za wszelką cenę”, lecz ochrona jego godności i dobrostanu (Callahan, 1990). Bez zachowania tych wartości długowieczność staje się obciążeniem, a nie spełnieniem.

Z punktu widzenia społeczeństwa masowe przedłużanie życia bez jakości może prowadzić do kryzysów systemów emerytalnych i opiekuńczych, wzrostu kosztów medycznych i nierówności międzypokoleniowych. Powstaje ryzyko, że długowieczność będzie dostępna jedynie dla najzamożniejszych, a reszta populacji będzie doświadczać wydłużonej starości w warunkach choroby i ubóstwa.

Dlatego coraz częściej w literaturze mówi się nie o samym „wydłużeniu życia”, lecz o wydłużeniu okresu życia w zdrowiu (healthspan). Koncepcja ta zakłada, że celem polityki zdrowotnej i badań biomedycznych powinno być nie tylko osiąganie 100 czy 120 lat, lecz zapewnienie jak najdłuższego okresu samodzielności, satysfakcji i sensu życia (Kaeberlein, 2018).

Długowieczność – szansa czy wyzwanie?

Wydłużenie życia niesie jednak ze sobą poważne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. Z jednej strony dłuższe życie w zdrowiu może sprzyjać aktywności społecznej i zawodowej seniorów, a tym samym wzbogacać kapitał społeczny. Z drugiej - przedłużanie życia bez zapewnienia jego jakości oznacza wydłużenie okresu chorób przewlekłych i niesamodzielności (Christensen et al., 2009).

Kwestia długowieczności wiąże się z pytaniami etycznymi i systemowymi:

• Czy możliwe będzie pogodzenie wzrostu długości życia z równoczesnym zapewnieniem dobrostanu fizycznego i psychicznego?
• Jakie znaczenie dla jednostki ma samo przedłużanie życia bez gwarancji jego jakości?

W ciągu ostatnich stu lat człowiek wydłużył swoje życie niemal dwukrotnie, co jest jednym z największych osiągnięć cywilizacyjnych. Zgodnie z wynikami najnowszej edycji badania Global Burden of Disease Study, przytoczonymi przez The Institute for Health Metrics and Evaluation Uniwersytetu Waszyngtońskiego, do 2050 roku globalna spodziewana długość życia wydłuży się o blisko 5 lat..

W przypadku samych kobiet długość życia ma w 2050 roku wynieść średnio na świecie nieco ponad 80 lat, a mężczyzn równo 76 lat. Państwami, w których oczekiwana długość życia kobiet ma być najwyższa są San Marino (w 2050 roku ma wynieść 90 lat), Singapur (89,7) i Japonia (89,2). W Europie za San Marino mają plasować się Szwajcaria (87,7) i Andora (87,6). W Polsce szacowana długość życia kobiet ma w 2050 roku wynosić 84,7 roku. W przypadku mężczyzn najwyższe prognozy spodziewanej długości życia również dotyczą San Marino (87,8), Singapuru (86,9) i Szwajcarii (85,1). Na kontynencie europejskim poza wspomnianymi państwami wyjątkowo wysokie prognozy notują też Irlandia (84,9) i Malta (84,5). Polska wypada pod tym względem słabiej. Średnia prognozowana długość życia mężczyzn w 2050 ma wynieść 79-80 lat (według różnych źródeł) a kobiet 83-85 lat.

Obecnie najstarszą osobą jest Maria Braryas Morera, to jest katalońsko-amerykańska kobieta, która żyje już 116 lat, ma się świetnie, cieszy się życiem, nie ma chorób. Granica 120 lat, choć biologicznie osiągalna, pozostaje zatem  wyjątkiem, a nie regułą. Kluczowym pytaniem staje się zatem nie tylko „jak długo żyć?”, ale przede wszystkim „jak żyć dobrze?”. Przyszłość długowieczności zależy nie tylko od postępu medycyny, ale również od świadomych wyborów stylu życia i odpowiednich rozwiązań społeczno-ekonomicznych.

A tak szacuje nasze możliwości długowieczności Sztuczna Inteligencja.

Źródło:  Raporty WHO